Kısmet Açma İnancı: Kökeni ve Gerçek Karşılığı
“Kısmetim bağlı” cümlesini çok duyuyorum. Genellikle uzun süredir evlenemeyen ya da işleri durgun giden kişilerden geliyor. Bu yazıda bu inancın nereden geldiğini ve bu durumun gerçek nedenlerinin neler olabileceğini anlatıyorum.
Kısmet ve bereket inançları
Bereket ve rızıkla ilgili inançlar halk kültürünün en eski katmanlarından biridir. Kısmet açma, iş açma, dükkân bereketi ve rızık tılsımı adlarıyla anılır.
Bunlar tarım ve ticaret toplumlarının belirsizlikle kurduğu ilişkiden doğmuştur. Antropolojide bilinen bir kural vardır: belirsizlik arttıkça ritüel de artar. Hasadın, piyasanın ve sağlığın denetlenemediği bir dünyada, insan denetleyebildiği tek şeye tutunur: bir davranış kalıbına.
Bugün sürdürülen âdetler
- İlk müşteriden alınan paranın siftah sayılıp saklanması
- İş yerine tuz serpilmesi
- Kapıya nazarlık asılması
- Yeni işe uğurlu sayılan günde başlamak
Bunların çoğu bugün ritüelden çok gelenek olarak sürdürülür ve zararsızdır. Topluluk bağını pekiştiren, insana bir başlangıç hissi veren pratiklerdir.
Peki kısmet gerçekten “bağlanır” mı?
Burada dürüst olmam gerekiyor. Evlilik ya da iş beklentisinin gerçekleşmemesinin ölçülebilir ve bilinen nedenleri vardır:
- Sosyal çevre. Tanışma imkânı dar olan bir hayat düzeni, en sık karşılaşılan sebep.
- Ekonomik koşullar. Evlilik yaşının yükselmesi Türkiye’de ölçülmüş bir eğilimdir ve doğrudan ekonomiyle ilgilidir.
- Beklenti uyuşmazlığı. Aranan özelliklerle gerçeklik arasındaki mesafe.
- Kaygı ve kaçınma. Reddedilme korkusu, insanın farkında olmadan fırsatlardan uzaklaşmasına yol açar.
İşletmeler için de aynı şey geçerli: ciroyu belirleyen şeyler bellidir. Ürün kalitesi, fiyatlama, konum, müşteri ilişkisi, görünürlük ve gider yapısı.
“Rızkı bağlı” demenin zararı
Bu yorumun en somut zararı, kişiyi adım atmaktan alıkoymasıdır. İşi durgun bir esnaf, tılsım aramak yerine giderlerini gözden geçirse, müşteri geri bildirimini dinlese ya da meslek odasından ve KOSGEB gibi kurumlardan destek alsa çok daha hızlı yol alır.
Bir konuyu görünmez bir sebebe bağlamak rahatlatıcıdır, çünkü sorumluluğu kaldırır. Ama aynı zamanda çözümü de kaldırır.
Dolandırıcılık riski en yüksek alan
Bu başlık özellikle risklidir, çünkü hedefindeki kişiler zaten maddi sıkıntıdadır. Borç içindeki birine “rızkını açacağım” diyerek para almak, mağduriyeti derinleştirmekten başka bir şey değildir.
Ben ne yapıyorum?
Bu konuda benimle görüşmek isterseniz yaptığım şey şu: inancın nereden geldiğini anlatırım, sizin durumunuzda gerçekten neyin tıkandığını birlikte konuşuruz ve gerekiyorsa doğru yere yönlendiririm. Kimseye kısmet açtığım iddiasında bulunmam.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi, hukuki veya mali tavsiye yerine geçmez.